Küreselde pandemi kriziyle tetiklenen, içeride ise şirketlerin finansmana erişim sorunuyla beslenen yatırım iklimindeki dalgalanmalar sürüyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, sadece temmuz ayında 868 yatırım teşvik belgesi düzenledi. Buna göre, söz konusu ayda 868 yatırım teşvik belgesi verildi. Belge alan projelerin yatırım tutarı 38 milyar 165 milyon 474 bin 953 lira olarak hesaplandı. Bu yatırımların gerçekleştirilmesiyle 24 bin 169 kişinin istihdam edilmesi planlanıyor. Öte yandan, 2022’nin 7 ayında toplam 1507 yatırım teşvik belgesi iptal edilirken, iptallerin söz konusu dönemde açıklanan toplam yatırım teşvik belgelerine oranı yüzde 23,4 ile son 5 yılın zirvesine çıktı. Teşvik ve teşvik iptallerinin adeta yarıştığı bir yüzde gözler önüne serildi. İşletmelerin finansmana erişiminde yaşanan darboğaz yatırımları sekteye uğratmaya devam ediyor. Bu yılın Ocak-Temmuz döneminde iptal edilen yatırımların toplam yatırımlara oranı son 5 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından açıklanan yatırım teşvik belgesi istatistiklerine göre, 2022’nin 7 ayında toplam 1507 yatırım belgesi iptal edilirken, iptallerin söz konusu dönemde açıklanan toplam yatırım teşvik belgelerine oranı yüzde 23,4’e çıktı.

İptallerin Tutarı 14,5 Milyar TL

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, aylık olarak yatırım teşvik belgesi istatistiklerini yayınlarken bununla birlikte iptal edilen yatırım teşvik belgesi listesini de kamuoyuyla paylaşıyor. Yatırım teşvik belgesi kullanılarak yatırıma başlanmamış veya belge kullanılarak devlet desteklerinden yararlanılmamış olması halinde yatırımcıların yatırım teşvik belgesi iptal ediliyor. 2022’nin 7 aylık dönemine bakıldığında iptal yatırım teşvik belgelerinin adet ve oran bazında son 5 yılın en yüksek seviyesine çıktığı görülüyor. Bu yönüyle istatistik sanayinin yatırım kaslarındaki zayıflamayı ortaya koyuyor.

İptal ve Teşviklerin Yüzde Yarışı

 
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerine göre, Ocak-Temmuz 2022 döneminde iptal edilen toplam yatırım teşvik belgesi adedi 1507 olarak gerçekleşti. 7 ayda iptal edilen yatırımların toplam yatırım tutarı 14 milyar 575 milyon TL olurken, ilgili yatırımların istihdam sözü 59 bin 671 idi. Söz konusu 7 aylık dönemde açıklanan toplam yatırım teşvik belgesi adedi 6 bin 439 olurken, toplam sabit yatırım tutarı 257,1 milyar TL, istihdam sözü ise 184 bin 159 olarak açıklandı. İlgili dönemde iptal yatırımların toplam yatırım teşvik belgelerine oranı yüzde 23,4 olarak hesaplandı.
 

Pandemi Yılında Oran Yüzde 18’di

İptal edilen yatırım teşvik belgelerinde 2017-2021 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde nasıl bir performans izlendi? İstatistiklere bakıldığında, iptallerin yatırım teşvik belgelerinin toplam yatırım teşvik belgelerine oranına bakıldığında, Ocak-Temmuz 2022 dönemine en yakın yüksek oran yüzde 18 ile pandemi yılı olarak anılan 2020’de rastlandı. Yıllar bazında geriye giderek bakıldığında, 2021’de toplam 12 bin 665 adet yatırım teşvik belgesi düzenlenirken, sadece 748 adet yatırım teşvik belgesi iptal edildi. İptallerin toplam yatırım teşvik belgelerine oranı yüzde 5 olarak gerçekleşti. 2020 yılına bakıldığında iptallerde bir yoğunlaşma görülüyor. Söz konusu yıl 10 bin 384 adet yatırım teşvik belgesi düzenlenirken, 1915 adet yatırım teşvik belgesinin de iptali gerçekleştirildi. İptal oranı ise 2020’de yüzde 18 olarak hesaplandı.

Pandemi Kasırgası ve Düzenlenen Teşvikler

Pandemi kasırgası öncesi 2019 yılında ise toplamda 5 bin 598 yatırım teşvik belgesi düzenlenirken, iptal edilen yatırım teşvik belgesi adedi 429 oldu. İptallerin oranı yüzde 7 ile dengeli bir görünüm sergiledi. 2018 yılında 5 bin 700 olan toplam yatırım teşvik belgesine karşın 576 adet yatırım teşvik belgesi için iptal kararı alındı. İptallerin toplam yatırımlara oranı yüzde 10 olarak gerçekleşti. Son olarak veriyi incelemeye başladığımız 2017 yılına bakıldığında toplam yatırım teşvik belgesi adedi 7 bin 196, iptal edilen yatırım teşvik belgesi adedi ise 429 olarak kayda geçti. Bu dönemde iptallerin oranı ise yüzde 7 olarak hesaplandı.