Karaciğer yağlanması hastalığı dünyanın birçok yerinde, özellikle Türkiye de giderek daha yaygın hale geliyor. Dünya genelinde her beş kişiden biri bu hastalıktan etkileniyor ve karaciğer yetmezliği, diyabet, kalp krizi ve hatta kanser için önemli bir risk faktörü oluşturuyor. Bu hastalığa NALFD (alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı) veya ‘’yağlı karaciğer’’ ismi verilir. Früktoz, bitkisel tohum yağları (soya, kanola, ayçiçeği, mısır, aspir, pamuk yağı) ve genel beslenmemizle kesin bağlantısı vardır. Hastalığın temel özelliği karaciğerde depolanan yağın aşırı yüklenmesidir. Karaciğerin %5'inden fazlası yağ olduğunda "yağlı" kabul edilir. Böyle olunca karaciğer düzgün çalışamaz. Bu alkolsüz yağlı karaciğer, karaciğer hastalığının ilk aşamasıdır ve bu noktada iyi bir tedavi ile hastalık hala geri döndürülebilir. Bu hastalıkla ilgili en büyük sorun, genellikle hiçbir semptom göstermemesi ve bu nedenle teşhis edilmemesidir. Zamanla, NAFL veya NASH (alkolsüz steatohepatit) haline gelebilir. Bu noktada, iltihaplanma ve yağ karaciğer hücrelerine zarar vermeye başlar. İlerleyen aşamada siroza yol açar. Hastalık NASH'e ilerlediğinde, karaciğer artık çok iyi çalışamaz. NASH yaşamı tehdit edici olabilir ve agresif ve tedavisi zor bir kanser türü olan karaciğer kanserinin başlangıcı olabilir. Karaciğer, vücudumuzdaki birincil organlardan biridir ve onsuz yaşayamayız. Vücudun ana kumanda merkezlerinden birisidir. Şunlardan sorumludur:
  • Safra üretimi, atıkları uzaklaştırma ve yağları parçalama
  • Kan plazması için protein üretimi
  • Yağları taşıyan kolesterol ve özel proteinlerin üretimi
  • Glikozun depolanmak üzere glikojene dönüştürülmesi
  • Demir için hemoglobinin işlenmesi
  • Amonyağın vücuttan atılmak üzere üreye dönüştürülmesi
  • İlaçların metabolize edilmesi ve vücudun toksinlerden arındırılması
  • Kan pıhtılaşmasını düzenleme
  • Enfeksiyonlarla savaşmak için bağışıklık faktörleri oluşturma
  • Kırmızı kan hücrelerinin yan ürünlerinin temizlenmesi.
Karaciğer şeker veya nişasta ile aşırı yüklendiğinde, çılgınca yağ üretmeye başlar. Bu, vücudun aşırı glikoza verdiği normal tepkidir. Ancak, früktoz -özellikle yüksek früktozlu mısır şurubu formunda olduğunda- karaciğeri aşırı hızlandırmak ve yağ üretimini gerçekten artırmak için bir tetikleyicidir. Yüksek früktozlu mısır şurubu neredeyse tüm işlenmiş yiyecek ve içeceklerde bulunduğundan yağlı karaciğer sendromunun birincil nedenidir. Yağlı karaciğer hastalığı bir dizi sağlık sorunuyla birlikte gelir. Öncelikle, yüksek kan şekeri, yüksek düzeyde iltihaplanma ve insülin direnci sizi diyabet ve obeziteye yönlendirir. Karaciğerde ve çevresindeki organlarda yağ biriktikçe, "visseral yağ" birçok ciddi, kronik hastalığın habercisi olur. Aşırı karın yağı ayrıca aşırı iltihaplanma ile birleştiğinde LDL kolesterolü yükseltir ve sizi kalp krizi için birincil aday yapar. Daha da şaşırtıcı olanı, bu hastalığın sadece orta yaşlı veya yaşlı insanların yakalandığı bir hastalık olmamasıdır. 10 ve 12 yaşlarındaki çocuklar bile görülebilir. Çocuklukların aşırı meyve suyu ve şekerli içecekler tüketmeleri bu hastalığa yol açabilir. Yağlı karaciğer hastalığının risk faktörleri nelerdir? Alkolik olmayan yağlı karaciğer (NAFLD), aşağıdaki sağlık sorunlarından veya özelliklerden herhangi birini gösteren kişilerde daha yaygındır:
  • Menopozlu veya menopoz sonrası kadınlar
  • Safra kesesi alınmış kişiler
  • Obezite
  • Tip 2 diyabet
  • Prediyabet
  • Metabolik sendrom
  • Hızlı kilo kaybı
  • Yüksek tansiyon
  • Orta yaşlı veya daha büyük; çocuklarda da NAFLD olabilir
  • Kortikosteroidler ve bazı kanser ilaçları
  • Gerekli bir besin olan kolinin düşük alımı da hastalık nedeni olabilir.
Kolin Eksikliği ve NAFLD Araştırmalar artık yumurta sarısı ve dana ciğerinde bulunan önemli bir besin maddesi olan kolin eksikliğinin, früktozla birlikte yağlı karaciğer hastalığını tetikleyen temel risk faktörlerinden biri olduğunu gösteriyor. Kolin eksikliği aslında yağlı karaciğer hastalığı için früktozdan daha önemli bir tetikleyici gibi görünüyor, karaciğer rahatsızlığındaki artış büyük ölçüde yumurta sarısından kaçınmanın sonucudur. Diyet yağının ve karaciğerin yağa dönüştürmeyi sevdiği früktoz ve etanol gibi maddelerin yeterli kolin almadığı sürece yağ birikimini teşvik edeceği görüşü yaygınlık kazanıyor. Kolin nedir? Kolin, yumurta sarısı, dana karaciğeri, baklagiller, kuruyemişler, dana eti, yeşil yapraklı sebzelerde bulunan bir besin öğesidir. Kolin, hücre zarlarımızın temel bir bileşenidir ve fosfolipitlerin sentezi için gereklidir. Kolin, vücudumuzun hafıza, ruh hali, kas kontrolü ve diğer beyin ve sinir sistemi işlevleri için önemlidir Birçok kişide diyet kısıtlamaları (yumurta sarısı, karaciğer), vejetaryen ve vegan olan kişilerde kolin düşüktür. Menopozlu Kadınlar ve Kolin Eksikliği Genç kadınların diyetlerinden çocuklara veya diğer yetişkinlere göre daha az koline ihtiyaçları vardır çünkü kadınlık hormonu östrojen vücudun kolin yapmasına yardımcı olur. Menopozdan sonra östrojen seviyeleri düşer ve kolinin diyetten alınmasını gerekli kılar. Bu, menopozlu ve menopoz sonrası kadınları yağlı karaciğer hastalığı için çok daha yüksek risk altına sokar, özellikle de şeker ve nişasta açısından zengin, kötü bir diyet yaptıklarında bu risk artar. Kolin ve B Vitaminleri Ayrıca, bir B vitamini türü olan folat eksikliğinde, besinlerle alınan koline olan ihtiyaç daha da artar; çünkü kolin, vücudun B vitaminlerini kullanmasına yardımcı olmak için gereklidir. Folat ve kolin için daha yüksek ihtiyaç yaratır ve yağlı karaciğer hastalığı riskini daha da artırır. Genetik yatkınlık ve gen varyasyonları, işlenmiş gıdalar, yüksek früktozlu mısır şurubu ve işlenmiş tahıllar açısından zengin kötü bir diyetle birleştirdiğinizde yağlı karaciğer hastalığı olasılığı son derece yüksektir. Karaciğer Yağlanmasının Belirtiler Nelerdir? Genellikle bu sinsi hastalık çok az belirtiye neden olur veya hiç belirti vermez. Belirtileri arasında yorgunluk, iştahsızlık, mide bulantısı ve sağ üst karın bölgesinde rahatsızlık yer alabilir. Kontrol altına alınmadığında ciddi karaciğer sorunlarına yol açabilir:
  • Karın şişkinliği
  • Genişlemiş kan damarları
  • Genişlemiş dalak
  • Kırmızı avuç içleri
  • Cilt ve gözlerde sararma (sarılık)
  • Zihinsel karışıklık veya bunama
 Yağlı Karaciğer Hastalığını Nasıl Önleyebilir veya Tersine Çevirebilirsiniz? Diyetinizi değiştirerek yağlı karaciğer hastalığını tersine çevirebilirsiniz. Şu yiyeceklerden kaçının:
  • İşlenmiş yiyecekler, özellikle yüksek früktozlu mısır şurubu içeren yiyecekler.
  • Soya fasulyesi yağı, kanola yağı, ayçiçeği yağı, mısır yağı, aspir yağı, pamuk tohumu yağı gibi herhangi bir bitkisel tohum yağı
  • Alkol
 Daha fazla tüketilmesi gereken yiyecekler:
  • Yumurta sarısı
  • Otla beslenen hayvanların karaciğeri
  • Doğal olarak yetiştirilen hayvanların etleri, kümes hayvanları ve balıklar - vejetaryen veya vegan olsanız bile bunları yemeyi düşünebilirsiniz
  • Fasulye ve bezelye
  • Enginar, roka ve karahindiba gibi karaciğeri güçlendiren yiyecekler,
  • Folat açısından zengin yeşil yapraklı sebzeler
Ve düzenli egzersiz yapmayı unutmayın, bu fazla glikozu yakmanıza, insülin duyarlılığınızı artırmanıza ve kilo vermenize yardımcı olacaktır.