Axios'un diplomatik iki kaynağa dayandırdığı haberede, ABD ile İran arasında perşembe günü üst düzey barış görüşmelerinin yapılabileceğine ilişkin iddialar güç kazandı. Washington yönetimi Tahran’dan henüz resmi bir yanıt alabilmiş değil. Görüşmelere dair temasların, bölgesel arabulucuların da dahil olduğu çok taraflı bir diplomatik süreç kapsamında sürdürüldüğü belirtiliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşı sona erdirmeye yönelik bir anlaşmaya sıcak baktığı ifade edilirken, İran’ın Hürmüz Körfezi üzerindeki stratejik etkisi olası bir çıkış planını karmaşık hale getiriyor. ABD’nin, çatışmayı sonlandırmaya yönelik 15 maddelik bir planı İsrail’le paylaştığı ve İran’ın bu planın bazı kritik unsurlarına olumlu yaklaştığını öne sürdüğü belirtilse de, bu iddiaları doğrulayan somut bir kanıt bulunmuyor.

15 maddelik teklif sunuldu

ABD’nin İran’a sunduğu 15 maddelik teklifin; yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının azaltılması, nükleer tesislerin daha sıkı denetime açılması, balistik füze programının sınırlandırılması ve bölgesel vekil güçlere verilen desteğin azaltılması gibi başlıkları içerdiği ifade ediliyor. Ancak İran adına bu taahhütlerin kim tarafından ve ne ölçüde kabul edildiği belirsizliğini koruyor. İsrail cephesinde ise ciddi bir temkinlilik söz konusu. Netanyahu’nun, ABD’nin İsrail’in beklentilerinin altında kalacak ve Tel Aviv’in İran’a yönelik askeri kapasitesini sınırlayabilecek bir anlaşmaya varmasından endişe duyduğu ifade ediliyor. Trump, Oval Ofis’te yaptığı açıklamada İran’la temasların sürdüğünü ve “doğru kişilerle görüşüldüğünü” belirterek, Tahran’ın anlaşma yapmaya istekli olduğunu savundu. Buna karşın İranlı yetkililer, perde arkasında doğrudan müzakereler yürütüldüğü iddiasını reddederken, ABD’den çeşitli mesajlar ve teklifler aldıklarını doğruladı.
Haberde, diplomatik sürecin Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin arabulucu rol üstlendiği belirtiliyor. Pakistan yönetimi, tarafların kabul etmesi halinde görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu açıkladı. Olası bir zirvede ABD Başkan Yardımcısı’nın da yer alabileceği ifade edilirken, görüşmelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği henüz netlik kazanmış değil. ABD tarafı, İran yönetimi içinde karar alma mekanizmasının belirsizliğine dikkat çekiyor. Yeni dini lider Mücteba Hamenei’nin konumuna ilişkin belirsizlik, Tahran’daki güç dengeleri ve müzakere yetkisi konusunda soru işaretlerini artırıyor. İranlı bazı yetkililer ise Trump yönetiminin diplomasi mesajlarını, piyasaları sakinleştirmek ve askeri hazırlıklar için zaman kazanmak amacıyla kullandığını öne sürüyor. İsrail istihbaratı, ABD ile İran arasındaki pozisyon farkının hala ciddi düzeyde olduğunu değerlendirirken, Washington yönetimi içinde dahi müzakere sürecine dair bilginin sınırlı olduğu öne sürülüyor. Mevcut tabloda ABD’nin, bu hafta içinde İran’dan, muhtemelen doğrudan dini liderlik makamından görüşmelere ilişkin nihai bir karar beklediği belirtiliyor. Tarafların üst düzey temsilcilerle mi yoksa daha alt düzey yetkililerle mi masaya oturacağı da henüz net değil.

Geçici ateşkes önerisi sunuldu

Öte yandan arabulucu ülkelerden birinin geçici ateşkes önerisinde bulunduğu, ancak ABD’nin müzakere gücünü korumak adına çatışmalar sürerken görüşmeleri tercih ettiği ifade ediliyor. ABD ve İsrail kaynakları, görüşmeler gerçekleşse bile sahadaki çatışmaların önümüzdeki iki ila üç hafta daha devam edebileceğini öngörüyor. Beyaz Saray, diplomatik temasların sürdüğünü ancak askeri operasyonların da eş zamanlı olarak devam ettiğini açıkladı. Trump yönetimi, bir anlaşma ihtimalini test ederken aynı zamanda askeri seçenekleri hazır tutuyor. Planlanan bazı saldırıların geçici olarak askıya alındığı, ancak bu kararın sınırlı süreli olduğu belirtiliyor. Süreç, diplomasi ile askeri baskının eş zamanlı yürütüldüğü “değişken” bir tabloya işaret ederken, önümüzdeki günlerde İran’dan gelecek yanıtın belirleyici olması bekleniyor.