Elektrik ve Doğalgaz Fiyatlarının Seyri


BOTAŞ son dört ayda üçüncü kez doğalgaz fiyatına zam yaptı.



BOTAŞ son dört ayda üçüncü kez doğalgaz fiyatına zam yaptı. Mesken kullanım amacıyla tüketilen doğalgaz bedellerinin bu zamdan etkilenmemesi, toplumsal fayda adına olumlu bir gelişme olarak gözükse de, yapılan bu zammın sanayicinin üretim maliyetini ve spot piyasadaki elektrik fiyatlarını artıracak olması kaçınılmazdır.

Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatının 74 dolar civarına geldiği ve döviz kurunun sürekli arttığı günümüzde bu zammın yapılması zaruri hal almıştır. Zira BOTAŞ’ın zarar etmemesi için artan bu maliyetleri fiyatlarına yansıtması gerekliydi. BOTAŞ bu zam uygulamasını yaparken önceliği elektrik üretim amacıyla kullanan tüketicilere ve sanayide proses amaçlı tüketicilere vermiştir. Elektrik üretim tesisleri için BOTAŞ tarafından ilk zam 1 Aralık 2017 tarihinde % 8,4 oranında, ikincisi 1 ay sonra 1 Ocak 2018 tarihli % 4,8 oranında, üçüncü zam ise 1 Nisan 2018 tarihli % 9,7 oranında yapılmıştır.

Doğalgazı proses amaçlı kullanan kullanıcılardan yıllık tüketimi 300.000 Sm3 değerini aşan kullanıcıların 1 Aralık 2017 öncesinde doğalgaz birim fiyatı 0,704145 TL/ Sm3 iken, yapılan zamlar sonrasında 1 Ocak 2018’de 0,800000 TL/ Sm3, 1 Nisan 2018 itibariyle 0,877600 TL/ Sm3 değerine çıkmıştır. Bu fiyat değişimi dikkate alındığında son dört ayda % 24,63 oranında artış gözükmektedir.  Doğalgazın önemli bir girdi maliyeti olduğu sanayi de bu zamların üretim maliyetlerini artırması beklenmektedir. Öte yandan Organize Sanayi Bölgeleri içerisinde olup yine proses amaçlı doğalgaz tüketim fiyatı nispeten daha uygun fiyata kullansa da buradaki birim fiyat da 0,873212 TL/ Sm3 olarak tarifelendirilmiştir.

Doğalgazdan elektrik üreten üreticilerin durumu biraz daha sıkıntılı bir hale gelmiştir. Zira kullandıkları doğalgaz son 4 ayda % 24,63 oranında artarken ürettikleri elektriğin piyasa satış fiyatı bu oranın çok gerisinde artmıştır. Müşterilere satılan elektriğin referans fiyatlarının olduğu ulusal tarifelere bakılacak olunursa “Sanayi Tarifesi” 2017 sonu itibariyle 205,22 TL/MWh iken 1 Ocak 2018’de yapılan % 7,07 zam ile 219,73 TL/MWh, 1 Nisan 2018 tarihinde yapılan % 4,6 zam ile 229,81 TL/MWh olmuştur. Doğalgaz fiyatındaki % 24,63 oranında artışın yaşandığı son dört aylık dönemde elektrikte sanayi tarifesi sadece % 11,98 artmıştır. Başka bir deyişle doğalgaza yapılan zam oranı elektriğe yapılanı ikiye katlamıştır. Burada hatırlatılması gereken bir husus da bahsedilen tarifenin küçük tüketim sahibi sanayiciler için olduğudur. Bilindiği üzere EPDK, 2018 yılı için yıllık 50 milyon kWh tüketimi aşan kullanıcıları büyük tüketici sınıfına almış olup bunlar için “son kaynak tedariği tarifesi” adında yeni bir düzenlemeye gitmişti. Nisan ayı itibariyle hayata geçen bu tarifeyle sanayicilerin elektrik faturasındaki fiyat, aylık spot elektrik fiyatlandırmasına ve YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması) maliyet birim fiyatına bağlı olarak değişkenlik gösterecektir. Elektrik Piyasasında oluşan fiyatlara bakıldığında sanayicinin Nisan ayında kullanacağı elektrik fiyatı, Mart ayında kullandığı elektrik fiyatına göre % 10-15 daha pahalı olacağı gözükmektedir.

Elektrikte diğer tarife gruplarında da durum pek farklı gözükmüyor. 2017 yılı sonunda 216,17 TL/MWh olan ”Ticarethane” tarifesi ve 216,10 TL/MWh olan “Mesken” tarifesi bu dönemde her iki tarife de yapılan % 13,21 lik zam oranı ile 1 Nisan 2018 itibariyle sırasıyla Ticarethane tarifesi 244,74 TL/MWh, Mesken tarifesi 244,67 TL/MWh olarak belirlenmiştir. Bu verilerin ışığında doğalgazdan elektrik üretim imkanının azaldığı söylenebilir. Zira elektrik üreticileri için 2017 zor geçmiş bir sene idi. 2018 yılının başlarında aleyhlerine gelişen bu fiyatlandırmalar sonrası daha da zor bir aşamaya gelindiği aşikardır.

2018 yılı başından beri büyük doğalgaz çevirim santrali üreticilerinin “kapasite mekanizması” adı altında desteklenmeye başladığı bu evrede özel doğalgaz santrallerinin üretimlerinde düşüşler gözlenmektedir. Ulusal elektrik sistemi sürekli dengeli tutulması gereken bir mekanizmadır. Her an üretim ve tüketimi eşitlemeniz gerekir. Yenilenebilir enerjinin hızla artan payının olduğu bu mekanizmada doğalgaz santralleri halen arz güvenliğinin bir sigortası olarak görülmelidir. Zira yenilenebilir enerji kaynakları hükmedilebilir ve kontrol edilebilir değildir. Acil ihtiyaçlarda doğalgaz santralleri hemen devreye girebilir. Ancak bu amaçla sadece büyük santralleri desteklemek ne derece doğrudur diye tartışılması lazım. Zira elektrik sisteminde dağıtılmış sistem mimarisiyle küçük üretim santrallerinin ürettiği elektriğin hemen yerinde tüketilmesi, hem iletim sistemi zorlanmalarını önler, teknik kayıpları azaltır, hem de santral arızasına karşı oluşan arz güvenliği riskini azaltır. Öte yandan bu küçük santrallerin devreye girmesi ve çıkması daha kolaydır. Hatırlanacağı üzere 31 Mart 2015 te yaşanan ülke çapınca etkilendiğimiz büyük elektrik kesintisinde, bugün kapasite desteği alan santraller kendi kendine kalkınarak elektrik üretememişken, küçük ölçekli doğalgaz santralleri black start özelliklerini ve kolay kalkınma imkanlarını kullanarak bunu başarabilmişlerdir.

Öte yandan kapasite destek mekanizmasından küçük santrallerin faydalanamıyor olması, bu santrallerin piyasadan çekilmesini hızlandıracaktır. Elektrik piyasasındaki üretici oyuncuların eksilmesi, ileri dönemde tüketici lehine olması istenilen rekabet ortamına zarar verecektir.

Şahin Cengiz

<